Stefans 25: Hoe Turin Brakes mooie liedjes uit de ether plukte
“Go ahead and start it, I’ll follow…”

Afgestudeerd neerlandicus Stefan Meeuws schrijft voor Gobsmag over z'n 25 meest beluisterde albums. Deze week nummer 8: Ether Song (2003) van Turin Brakes.



Ambitieuzer in geluid en structuur

EtherWanneer je je iPhone wilt synchroniseren met iTunes, het nog steeds vrij matige muziekprogramma van Apple, kun je ervoor kiezen om dit draadloos via iCloud te doen. Dat omschrijft Apple als “Uw agenda’s worden via de ether met iCloud gesynchroniseerd.”

En dan moet ik dus grinniken. Ether.

Want Ether staat voor mij synoniem aan Ether Song, het tweede album van mijn favoriete band Turin Brakes. Dus verwijzingen naar Ether zijn voor mij verwijzingen naar Ether Song, niet naar de “tussenstof” die men vroeger dacht dat het was – of de chemische verbinding. En zoals men vroeger dacht dat de Ether overal om ons heen was, zo is dit album overal om mij heen.

Ik weet nog de dag dat ik het album samen met mijn goede vriend ging kopen in de Free Record Shop in Boxmeer – na school. 03-03-03 was de releasedatum. Ze hadden meerdere exemplaren van de limited edition in een apart vakje voor de band staan (dat is tegenwoordig wel anders en het stelt me altijd teleur als het bordje ‘Turin Brakes’ niet in de platenzaak staat). Single Painkiller kwam op MTV en 3FM en lag óók in het rekje. En terecht. Want we hadden er net een tijd op zitten dat akoestische gitaren weer helemaal hip waren (net als de afgelopen jaren, trouwens). Painkiller werd een top 5 hit in Engeland en Turin Brakes werd gebombardeerd tot de nieuwe Coldplay… Grootse dingen stonden er te gebeuren: dure clips, grote uitverkochte liveshows en een jongen in Nederland die een fansite begon. Ik dus.

Rond het verschijnen van dit album werd ik pas echt fan van de heren. Sinds oktober 2002 – rond de verschijning van single Long Distance (gekocht in die ene grote HMV in London) – zat ik op het officiële Turin Brakes forum. Verslavend was het: MSN stond aan en iedere keer als iemand reageerde op een topic waar ik ook op had gereageerd op het forum, kreeg ik een mailtje van “Apache” of “Nobody”. Soms kwamen er meer dan tien van dat soort mailtjes binnen een minuut. Aan MSN’en kwam ik bijna niet meer toe. Het zal zo’n tien jaar geleden zijn dat mijn fan zijn van Turin Brakes zó echt werd aangewakkerd (en mijn Engels taalgevoel ook). Twee maanden na de release van Ether Song – in mei 2003 – begon ik mijn Turin Brakes fansite: Ether Site.

Dat betekent echter niet dat ik meteen ‘om’ was toen ik Ether Song hoorde. Waar The Optimist LP een ongekende schoonheid blijkt te bevatten door de simpele productie en instrumentatie, is Ether Song ambitieuzer in geluid en structuur. Na eerst een The Optimist Mark 2 op te nemen en die opnames weg te gooien, gaat het Londense duo naar Los Angeles om met producer Tony Hoffer in een paar weken tijd een album op te nemen met heuse rock, ambient en popinvloeden.

Opener Blue Hour opent met zo’n ambient geluid en een cackle van zanger Olly die zo aanstekelijk werkt dat ze hem maar op de opname lieten staan. Dan begint de beat (BEAT!) en komt verdomme een elektrisch versterkte gitaar binnen vallen. CONTROVERSE! Deze stijl is wat vervreemdend als je een liedje als Feeling Oblivion van de eerste plaat gewend bent, maar de tekst is dat niet:

Pace of this place slow down
Suits thrown your phones to the ground

Een oproep tot reflectie en stilstand, waarbij de titel verwijst naar dat moment tussen dag en nacht waarop de lucht op zijn mooist is. Olly en Gale hadden altijd al iets met luchten, zie ook de cover van vrijwel alle andere albums (behalve Dark on Fire).

Ether Song is opgenomen met muzikanten die bekend werden door hun werk met Beck en Air en dus is er – als je de plaat een ding kunt verwijten – de discrepantie met hoe de band live klinkt. Liedjes als Average Man en Falling Down kwamen live nooit zo goed tot hun recht als op de cd.

Dat geldt overigens niet voor Long Distance, een vroeg hoogtepunt op de cd. Het nummer is qua productie erg interessant – want vol effecten – en toch zijn alle instrumenten duidelijk te horen. Olly’s stem bereikt een absoluut hoogtepunt in de discografie van de heren in het tweede couplet:

I’m burning to get there
the middle of nowhere
storm warnings flicker while the world’s turning

Ik weet niet aan welk knopje Tony Hoffer draaide tijdens de opnames van dit nummer, maar hier is Olly’s stem zo puur, zo natuurlijk, zo mooi, dat het iedere keer kippenvel oplevert. Maar niet voor lang, want meteen daarna rockt het nummer het refrein in.

Long Distance is het eerste nummer in de discografie van de heren met een extra muzikale outro. Het is de eerste keer dat een Turin Brakes nummer is afgelopen en dan nog een instrumental een “nagedachte” krijgt. De band zou dat op derde album JackInABox nog vaker proberen. Maar deze is het mooist en komt live ook goed tot zijn recht, waarbij Olly vaak al zingend improviseert en het nummer nog een minuut of twee oprekt.

Hierna komen we in traditioneler Turin Brakes-land, met nummers als Self Help, Falling Down en livefavoriet Stone Thrown. Allemaal een goede balans tussen de nieuwe productie en de oude thematiek en speelstijl. Clear Blue Air maakt wat minder indruk, maar dan komt de hit Painkiller. Bijna schalks in zijn tekst – want het gaat hier niet over fietsen of zomerregen, maar over een wilde nacht vol lust. Zo vol dat de zin “My love giving me head” moest worden gewijzigd naar “My love making me red” voordat het nummer op de radio mocht. Je moet het ze nageven: het is goed gevonden, maar eigenlijk ook heel slecht. De heren spelen het nummer overigens elf jaar later nog steeds trouw live.

Hoogtepunt: Full of Stars. Lead vocals komen van Gale, die normaal (live) de koortjes voor zijn rekening neemt en maar zelden vocalen op de plaat verzorgt. Het is een mooi, zoetgevooisd nummer met een bittere, melancholische tekst.

Don’t let the colours bring you down
They’ll get much brighter one day
You know all things will come around
If you would leave them in their sway
I’m gonna save it all and these photographs
Keep something here for me
When I’m dead and gone I’ll laugh last
For what’s left here to see

Het zijn de details die hier indruk maken. De spookachtige vocalen, de slide solo die in eerste instantie detoneert op de wollige elektrische piano en de stem aan het begin die zachtjes zegt “Go ahead and start it, I’ll follow…”

En de overgang dan, naar Panic Attack. Een nummer wat je pas echt snapt als je zelf een keer een paniekaanval hebt gehad. De structuur is beklemmend. De tekst is spot on, zoals de Engelsen zeggen:

Paint your panic attack
Lonely inside a lift
The smallest thing could strip you to your skin
Feel your lonely skies
When times are hard, wave bye bye
Bye bye baby
Burning eyes of demise

Daarna wordt de tekst door elkaar geschud. Een verstoring van de zinnen en woordvolgorde. De ingrediënten zijn hetzelfde, maar de betekenis is anders. Chaos, herordening, disoriëntatie.

In interviews vertellen de heren dat Tony Hoffer erop stond dat dit nummer op het album zou komen. Terwijl de heren het niet zo zeer als liedje maar als experiment zagen. Het is tekenend voor de invloed van Hoffer, die als (tot nu toe) enige producer er in slaagde de heren uit hun comfort zone te trekken en iets te maken wat groter was dan henzelf. Niet navelstaren maar spelen op een andere manier zonder na te denken wat de wereld ervan vindt. Panic Attack is daar het bewijs van.

Little Brother is verreweg het donkerste en hardste nummer op het album. Agressie, woede en zelfmoord zijn de ingrediënten (“You’re losing it / I couldn’t tell / ’till you hung yourself”). De gitaarpartij ademt woede, wordt dan uit elkaar getrokken voor een stil intermezzo en begint dan weer opnieuw nadat de tekst zijn emotioneel dieptepunt heeft bereikt. Nog een hoogtepunt op de cd, maar nooit een prettige luisterervaring.

Die komt in de kalmte daarna, Rain City. Reflectie, mooier dan ooit. Rust. Geschikt om bij stil te staan voor je weer een dag gaat rennen, maar ook een nummer om bij te eindigen. Gebruikt in hitserie The O.C. en daarom een van de bekendste nummers van de heren buiten Engeland, maar schandalig genoeg niet op The Best Of opgenomen. Lo-fi, intiem en huiskamerkwaliteit. Dat hadden we op de plaat nog niet gehoord. “Oh my love, I can’t let go / Nature’s cruel she laughs at me…” Ik had het niet verwacht maar dik tien jaar later is dit mijn favoriete nummer geworden.

En dan de hidden track. De thematiek achter dit album, dat de nummers “uit de ether zijn geplukt, waar alle creativiteit rondzoemt,” vond ik altijd al een beetje “achteraf bedacht”, maar goed, uiteindelijk vat dit nummer de boel wel mooi samen. Na Rain City volgt een stilte van enkele minuten die door het geluid van een overvliegend vliegtuig zacht wordt doorbroken. Drie akkoorden. “In the eeeeether. In the ether’s air. Would you be there? Would you be my friend?”

Nog een keer een muzikale climax, nog een keer zet de band alle zeilen bij. Langzame progressie naar een een groot aantal decibel. Om daarna weer even rustig te vervagen in een einde. Ik luister Ether Song niet iedere dag meer en ik was er niet meteen kapot van. Maar uiteindelijk sloot ik ‘m in mijn hart en nam ik ‘m met me mee. En zie ik Long Distance, Full of Stars, Rain City en andere pareltjes overal om me heen.


Luister naar Ether Song in Spotify:


Afgestudeerd neerlandicus Stefan Meeuws is gespecialiseerd in het schrijven van teksten en concepten. Z’n laatste project is het onder de loep nemen van de 25 meest geluisterde albums volgens z’n LastFM-account.

Eerder in deze serie:
#25: Tom McRae – Tom McRae (2000)
#24: Kate Walsh – Light & Dark (2009)
#23: Ane Brun – Spending Time With Morgan (2000)
#22: Coldplay – A Rush Of Blood To The Head (2002)
#21: Lisa Hannigan – Sea Saw (2008)
#20: I Am Kloot – Natural History (2005)
#19: Richard Swift – Walking Without Effort (2005)
#18. Turin Brakes – We Were Here (2013)
#17. Nick Drake – Pink Moon (1972)
#16. Richard Swift – Dressed Up For The Letdown (2006)
#15. Ewert And The Two Dragons – Good Man Down (2011)
#14. I Am Kloot – I Am Kloot (2003)
#13. Thomas Dybdahl – What’s Left Is Forever (2013)
#12. Ray LaMontagne- Trouble (2004)
#11. Tom McRae – Just Like Blood (2003)
#10. Ray LaMontagne – Till The Sun Turns Black (2006)
#09. The Whitest Boy Alive – Dreams (2006)

Like Gobsmag op Facebook:

Geplaatst door in de categorie op